Waarom je een AI-tool best geen bevelen geeft, maar vriendelijk brieft

Een deelnemer stuurde me na de middagsessie een Teams-berichtje. Ze vatte het beter samen dan ik het zelf had gedaan: "Wanneer je er nog aan twijfelt of Copilot mannelijk, vrouwelijk of ... is: duidelijk mannelijk. Korte duidelijke instructies geven, context verduidelijken ... of je krijgt een fout resultaat. Oh ja, en je moet controleren."

Ze had gelijk. En het was ook grappig: tijdens de sessie twijfelde ik zelf luidop of Copilot hij, zij of het is. Zij loste het op.

Maar haar opmerking raakt iets belangrijks. De reden waarom zo veel mensen teleurgesteld zijn in AI-tools, zit niet in de tools zelf. Het zit in de manier waarop we ze aansturen. Dit artikel legt uit hoe je dat structureel beter doet — met een concrete formule, twee strategieën en een controleprompt die je meteen kan gebruiken.

Promptkaart.pdf

Download PDF • 345KB

Het addertje: een vlotte output die niet klopt

Een vage prompt levert ook een mooi ogend antwoord op. Dat is precies het gevaar.

Stel: je vraagt een AI-tool om een tekst te schrijven over werken in je straat. Je krijgt een vlot geformuleerd bericht terug. De hinder blijft beperkt, alle woningen blijven bereikbaar, de werken duren ongeveer twee weken. Klinkt prima. Maar de timing is niet gecontroleerd. De bereikbaarheid is een aanname. De duur is een gok.

De tekst klinkt goed. Hij klopt niet.

Dat is het echte risico van AI-gebruik zonder goede prompt. Niet de slechte output — die zie je meteen. Maar de output die overtuigend klinkt en toch fout is. AI formuleert altijd zelfverzekerd, ook als het hallucineert. Onjuiste informatie ziet er even verzorgd uit als correcte informatie.

AI hallucineert met de glimlach

AI-tools zijn niet gebouwd om de waarheid te zeggen. Ze zijn gebouwd om overtuigend te klinken. Als informatie ontbreekt, vullen ze die zelf in, met hetzelfde zelfvertrouwen als correcte feiten. Geen twijfel, geen voorbehoud, geen voetnoot. Gewoon een vlotte, goed geformuleerde zin die niet klopt.

Dat heet hallucineren. En het gebeurt het vaakst wanneer je vaag prompt. Hoe minder context je geeft, hoe meer ruimte de tool krijgt om zelf in te vullen. En hoe meer hij invult, hoe groter de kans dat hij iets verzint. Daarom is controleren geen optie. Het is het enige wat je beschermt.

Een AI-tool is lui. Jij moet hem aanporren.

Dit is het inzicht dat de meeste mensen verrast: een AI-tool is van nature lui. Hij wil meteen resultaat en er zo snel mogelijk van af. Geef je een vaag bevel, dan voert hij dat zo snel en zo gemiddeld mogelijk uit.

Jij moet hem aanporren. Stimuleren. Achter de veren zitten. Maar ook tegenhouden als hij te snel wil gaan. En eerst laten uitleggen hoe hij het doel wil bereiken, voordat hij begint te schrijven.

Hoe scherper je briefing, hoe meer hij z'n best doet. De kwaliteit stijgt dan enorm.

Dit geldt niet alleen voor Copilot. Dezelfde basisprincipes werken voor elke AI-tool: ChatGPT, Claude, Google Gemini. De tool maakt niet uit. De briefing wel.

Geef nooit bevelen

"Schrijf een nieuwsbericht." "Maak een samenvatting." "Vertaal dit."

Dat zijn bevelen. Een bevel zet een AI-tool in uitvoeringsmodus. Hij denkt niet na, hij voert uit. Het resultaat is snel en gemiddeld.

Een briefing werkt anders. Die geeft de tool een speelveld: wie hij is, voor wie hij schrijft, wat het doel is, hoe lang het mag zijn en wat hij niet mag aanvullen. Met een goede briefing heeft de tool genoeg om iets te maken dat je ook echt kan gebruiken.

Een bevel maakt een AI-tool lui én te snel. Briefen werkt altijd beter dan commanderen.

De basisformule

Een goede prompt bestaat uit vijf elementen.

Rol. Wie moet de AI-tool zijn? Een communicatiemedewerker van een lokaal bestuur met oog voor taalniveau B1? Een beleidsmedewerker die neutraal en voorzichtig formuleert? Een HR-medewerker die schrijft met oog voor intern draagvlak? De rol bepaalt de toon, het register en de zorgvuldigheid.

Context. Voor wie schrijf je, waarom en in welke situatie?

Opdracht. Wat moet de tool concreet doen? Niet "schrijf iets over dit onderwerp", maar een afgebakende taak met een duidelijk doel.

Vorm. Hoe moet het resultaat eruitzien? Lengte, structuur, publicatiekanaal.

Controle. Wat moet de tool nakijken of signaleren? En wat mag hij absoluut niet zelf aanvullen?

Goede prompt = Rol + Context + Opdracht + Vorm + Controle

Een goed gebriefde AI-tool geeft aan wat ontbreekt in plaats van het zelf in te vullen. Dat is een wereld van verschil in een overheidscontext waar feiten, data en contactgegevens correct moeten zijn.

Goede prompt = Rol + Context + Opdracht + Vorm + Controle

Wie dit patroon consequent toepast, merkt meteen het verschil. Niet alleen in kwaliteit, maar ook in bruikbaarheid. Een goed gebriefde AI-tool geeft aan wat ontbreekt in plaats van het zelf in te vullen.

Benoem wat er op het spel staat

Een stap die veel mensen overslaan: vertel de tool hoe belangrijk de opdracht is.

"Dit wordt voorgelegd aan het college" activeert meer voorzichtigheid. "Dit is politiek gevoelig" zorgt dat hij stellige uitspraken vermijdt. "Dit gaat naar alle inwoners" triggert een toegankelijker register.

Wie dit weglaat, krijgt een gemiddeld antwoord. Vijf woorden extra in je prompt kunnen het verschil maken tussen output die je meteen kan doorsturen en output die je eerst volledig moet herschrijven.

Twee strategieën, niet één

Niet elke opdracht vraagt dezelfde aanpak.

Strategie 1 — de korte briefing werkt voor enkelvoudige, afgebakende taken: een mail herschrijven, een samenvatting maken, een tekst vereenvoudigen. Geef de tool de volledige briefing in één keer en de output is meteen bruikbaar.

Strategie 2 — stapsgewijs werkt voor complexe, gevoelige of meervoudige opdrachten. Vraag eerst de aanpak: "Hoe ga je dit aanpakken? Welke info heb je nodig? Schrijf nog geen tekst." Laat de tool zijn methodologie uitleggen, corrigeer waar nodig en geef dan pas de opdracht tot uitvoering. Daarna laat je de tool zichzelf controleren: "Waar zit twijfel? Wat heb je aangevuld zonder bewijs?"

Rechtstreeks van input naar output is de kortste weg naar middelmaat. Elke tussenstap bouwt context op. En dat zie je in de kwaliteit van het eindresultaat.

De belangrijkste controleprompt

Gebruik deze prompt om de tool zichzelf te laten nakijken vóór jij dat doet:

Controleer kritisch je eigen antwoord. Welke feiten moeten nog nagekeken worden? Welke informatie heb je mogelijk ingevuld zonder bewijs? Welke formuleringen zijn te vaag, te stellig of te risicovol? Geef eerst de controlepunten en daarna pas een verbeterde versie.

Dit is een van de nuttigste prompts die je kan gebruiken. De tool vangt zo zijn eigen zwakke plekken op, vóór ze bij jou landen.

Praktische gewoontes die structureel helpen

Laat de tool de prompt zelf schrijven. Bij terugkerende taken: vraag de AI-tool om de ideale prompt te formuleren. Verfijn samen en bewaar het resultaat. Nooit meer opnieuw beginnen.

Doe een tussencheck. Bij langere opdrachten vraag je tussendoor: "Vat samen wat je nu denkt dat de opdracht is." Zo vang je afdwaling op voor het te laat is.

Één chat per opdracht. Contextvervuiling leidt tot gemiddelde output.

Formuleer grenzen positief. Niet: "Gebruik geen moeilijke woorden." Wel: "Gebruik heldere taal op niveau B1." AI-tools verwerken positieve instructies beter dan verboden.

Gok nooit. Laat ontbrekende of onzekere informatie altijd apart zetten onder "Nog te controleren." In een overheidscontext is dit geen optie — het is een basisvereiste.

 

De kern

Een AI-tool helpt je sneller starten. Jij zorgt dat het klopt. Dat is de juiste taakverdeling. AI neemt het denkwerk niet over, het versnelt uitvoering wanneer jij al een belangrijk deel van het denkwerk gedaan hebt. Wie dat begrijpt, haalt structureel meer uit elke tool.

Download de promptkaart met alles uit dit artikel samengevat op één A4, klaar om af te drukken of op je bureaublad te zetten.

Roeland Kortleven begeleidt als expert in communicatie en AI lokale besturen en andere organisaties bij de structurele inzet van AI in communicatie en werkprocessen.